चीनच्या 'वाळवंटी चक्रव्यूहा'ने जगाला धडकी

-

उपग्रहाच्या छायाचित्रांमुळे चीन नक्की काय करत आहे याचा भांडाफोड झाला आहे. अण्वस्त्रांबरोबरच अमेरिकेसारख्या बलाढ्य देशाला शह देणारे सशस्त्र तळ वळवंटातील जमिनीमध्ये साकारले जात आहे. यामागे चीनची रणनिती नेमकी काय आहे?

भावेश ब्राह्मणकर

शीतयुद्धाच्या समाप्तीनंतर जागतिक राजकारणाने अनेक कडेकपाऱ्या पाहिल्या, पण सध्या पॅसिफिक महासागराच्या दोन्ही तीरांवर जे काही शिजत आहे, ते जगाला एका अत्यंत धोकादायक वळणावर आणून उभे करत असल्याचे संकेत मिळत आहेत. चीनच्या अथांग आणि दुर्गम वाळवंटात सध्या अशा काही लष्करी हालचाली सुरू आहेत, ज्यांनी जागतिक संरक्षण विश्लेषक आणि अमेरिकेच्या संरक्षण विभागाची (पेंटागॉन) झोप उडवली आहे. अण्वस्त्रांचा मारा करू शकणाऱ्या आपल्या मुख्य भूमीवरील 'सायलोज' (Silos - भूमिगत अणू क्षेपणास्त्र तळ) सुरक्षित ठेवण्यासाठी आणि अमेरिकेच्या संभाव्य 'फर्स्ट स्ट्राईक'ला (पहिल्या अणू हल्ल्याला) चोख प्रत्युत्तर देण्यासाठी चीनने एका प्रचंड मोठ्या आणि गुंतागुंतीच्या लष्करी नेटवर्कचे बांधकाम सुरू केले आहे. उपग्रहांच्या नुकत्याच समोर आलेल्या छायाचित्रांवरून चीनच्या या 'वाळवंटी चक्रव्यूहा'चा पर्दाफाश झाला आहे.


वाळवंटातील रहस्यमय 'ऑक्टागॉन्स'
चीनच्या वायव्येकडील शिंजियांग (Xinjiang) प्रांतातील दुर्गम वाळवंटात, प्रामुख्याने 'हामी' (Hami) अणू सायलो क्षेत्राच्या जवळ, एका महाकाय लष्करी संकुलाची उभारणी केली जात आहे. रॉयटर्स या प्रख्यात वृत्तसंस्थेने पुनरावलोकन केलेल्या व्यावसायिक उपग्रह छायाचित्रांनुसार, चीनने या भागात तब्बल ८० पेक्षा जास्त काँक्रीटचे लॉन्च पॅड्स आणि अष्टकोनी आकाराच्या (Octagon-shaped) तीन भव्य वास्तू उभारल्या आहेत. यातील दोन मुख्य 'ऑक्टागॉन्स' हे हामी सायलो क्षेत्रापासून अनुक्रमे १४० आणि २३० किलोमीटर अंतरावर आहेत.

हे अष्टकोनी तळ म्हणजे केवळ इमारती नसून, तो चीनच्या भावी संरक्षण व्यवस्थेचा कणा ठरणार आहे. या ऑक्टागॉन्समध्ये लष्करी जवान आणि महाकाय लष्करी वाहनांसाठी निवासस्थाने, शस्त्रसज्ज बंकर्स (Armored Bunkers), तटबंदी असलेली दारूगोळा कोठारे, तसेच रेल्वे नेटवर्क आणि हवाई पट्ट्या (Airfields) जोडण्यात आल्या आहेत. नुकत्याच, म्हणजे एप्रिल आणि मे २०२६ मध्ये, या भागात मोठ्या लष्करी वाहनांच्या हालचाली आणि युद्धसराव झाल्याचे सॅटेलाईट फोटोंवरून स्पष्ट झाले आहे.

'सेकंड स्ट्राईक'ची शाश्वती आणि चीनची व्यूहरचना
चीनची आण्विक रणनीती ही मूळची 'नो फर्स्ट युज' (No First Use - म्हणजेच आधी अण्वस्त्र न वापरणे) या तत्त्वावर आधारलेली आहे. याचा अर्थ असा की, जर एखाद्या देशाने चीनवर अणू हल्ला केला, तरच चीन प्रत्युत्तरादाखल अणू हल्ला करेल. यालाच लष्करी भाषेत 'सेकंड स्ट्राईक कॅपेबिलिटी' (Second Strike Capability) म्हणतात. शत्रूच्या पहिल्या हल्ल्यात आपली सर्व अण्वस्त्रे नष्ट होणार नाहीत आणि आपण शत्रूला उद्ध्वस्त करू शकू, याची खात्री चीनला हवी आहे.

सध्याच्या घडीला चीनची आंतरखंडीय बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे (ICBMs) अमेरिकेतील कोणत्याही शहराला टिपू शकतात. मात्र, शत्रूने आधी हल्ला केल्यास हे सायलो तळ धोक्यात येऊ शकतात. म्हणूनच, चीनने या सायलोजच्या सुरक्षेसाठी आणि बचावासाठी हा ८० लॉन्च पॅड्सचा चक्रव्यूह रचला आहे. या काँक्रीटच्या पॅड्सचा वापर करून चीन आपली फिरती क्षेपणास्त्र यंत्रणा (Mobile Missile Launchers) आणि अत्याधुनिक हवाई संरक्षण यंत्रणा (Air-defense batteries) वेगाने तैनात करू शकतो. शत्रूला हुलकावणी देण्यासाठी ही फिरती यंत्रणा अत्यंत प्रभावी ठरणार आहे.

'C3' आणि इलेक्ट्रॉनिक वॉरफेअरचे नेटवर्क
कार्नेगी एंडोमेंट फॉर इंटरनॅशनल पीसचे अणू धोरण तज्ज्ञ टोंग झाओ आणि फेडरेशन ऑफ अमेरिकन सायंटिस्ट्सचे हान्स क्रिस्टनसेन यांच्या मते, या वाळवंटात केवळ पॅड्स बांधले जात नसून तिथल्या जमिनीखालून फायबर-ऑप्टिक केबल्सचे जाळे विणले गेले आहे. उत्तर बाजूच्या ऑक्टागॉनजवळ सॅटेलाईट डिश आणि दोन मोठे टॉवर्स उभारले जात आहेत, जे अवकाश किंवा मायक्रोवेव्ह दळणवळण केंद्र असण्याची शक्यता आहे.

थोडक्यात सांगायचे तर, हा संपूर्ण प्रकल्प 'C3' म्हणजेच 'कमांड, कंट्रोल आणि कम्युनिकेशन्स' (Command, Control, and Communications) आणि इलेक्ट्रॉनिक वॉरफेअरशी (इलेक्ट्रॉनिक युद्धप्रणाली) जोडलेला आहे. शत्रूचे उपग्रह आणि संदेशवहन यंत्रणा जाम करणे, तसेच अत्यंत गुप्तपणे आपल्या अणू सायलोजशी संपर्क साधणे हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे. याउलट, दक्षिण भागात असलेला तिसरा 'ऑक्टागॉन' हा लोप नूर (Lop Nur) अणू चाचणी केंद्राजवळ असून, त्याचा वापर 'टार्गेट रेंज' (सराव क्षेत्र) म्हणून केला जात आहे. तेथील छायाचित्रांमध्ये पश्चिमेकडील फायटर जेट्सच्या प्रतिकृती (Mock-ups) आणि छिन्नविच्छिन्न झालेल्या इमारती दिसत आहेत, ज्यावरून चीन तिथे आधुनिक शस्त्रास्त्रांचा मारा करण्याचा सराव करत असल्याचे स्पष्ट होते.

अमेरिका आणि रशियापेक्षा वेगळी रणनीती
चीनच्या या वाळवंटी तटबंदीने जगातील बड्या संरक्षण तज्ज्ञांना चकित केले आहे. कारण अमेरिका आणि रशिया, ज्यांच्याकडे चीनपेक्षा कित्येक पटीने जास्त अण्वस्त्रे आहेत, त्यांनी कधीही आपल्या सायलो क्षेत्रांभोवती अशा प्रकारची व्यापक हवाई संरक्षण यंत्रणा किंवा लॉन्च पॅड्सचे जाळे निर्माण केलेले नाही. अमेरिका आणि रशिया हे त्यांच्या सायलोजच्या प्रचंड संख्येवर आणि दुर्गमतेवर विश्वास ठेवतात. मात्र, चीन एकाच वेळी क्षेपणास्त्रांची संख्या वाढवत आहे आणि त्यांच्या बचावासाठी 'मल्टी-लेअर्ड' सुरक्षा कवचही उभे करत आहे. "मी माझ्या आयुष्यात असे काहीही पाहिलेले नाही, हा एक विलक्षण प्रयत्न आहे," अशी प्रतिक्रिया हान्स क्रिस्टनसेन यांनी दिली आहे.

तैवानचा प्रश्न आणि वाढता अणू संघर्ष
चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांच्या लष्करी आधुनिकीकरणाचा हा वेग आणि अण्वस्त्रांची गुप्तता यामुळे पाश्चात्त्य देश कमालीचे अस्वस्थ आहेत. पेंटागॉनच्या नुकत्याच आलेल्या अहवालानुसार, चीनकडे २०३० पर्यंत तब्बल एक हजार अण्वस्त्रे सज्ज असतील. तसेच, चीनने आपली 'हुओयान-१' (Huoyan-1) सॅटेलाईट यंत्रणा अधिक सक्षम केली आहे, जी शत्रूचे क्षेपणास्त्र सुटल्यापासून अवघ्या ९० सेकंदांत त्याचा माग काढू शकते.

या सर्व घडामोडींचा थेट संबंध तैवानच्या सार्वभौमत्वाशी आणि अमेरिका-चीनमधील वाढत्या तणावाशी आहे. नुकतेच शी जिनपिंग यांनी अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांना इशारा दिला होता की, तैवानच्या मुद्द्यावर दोन्ही देशांमधील मतभेद चुकीच्या पद्धतीने हाताळल्यास दोन्ही देश एका 'धोकादायक वळणावर' पोहोचू शकतात. विश्लेषकांच्या मते, जरी चीनचे 'नो फर्स्ट युज' धोरण असले, तरी तैवानच्या युद्धात अमेरिकेला थेट हस्तक्षेप करण्यापासून रोखण्यासाठी (Nuclear Coercion) चीन या अणू सज्जतेचा हुकमी एक्का म्हणून वापर करू शकतो.

वाळवंटातील हे रहस्यमय अष्टकोनी तळ आणि शेकडो किलोमीटर पसरलेले काँक्रीटचे रस्ते हे केवळ बांधकाम नसून, २१ व्या शतकातील नव्या शीतयुद्धाची नांदी आहे. चीनचा हा आक्रमक पवित्रा जागतिक अणू समतोल बिघडवणारा ठरण्याची भीती आहे. बीजिंगच्या या वाळवंटी व्यूहरचनेला वॉशिंग्टन कशा प्रकारे प्रत्युत्तर देते, यावरच आशिया-पॅसिफिक क्षेत्राचे आणि पर्यायाने संपूर्ण जगाचे भवितव्य अवलंबून असणार आहे.

--

bhavbrahma@gmail.com

संरक्षण, सामरिकशास्त्र, आंतरराष्ट्रीय घडामोडी, परराष्ट्र संबंध आणि पर्यावरणाचे अभ्यासक. तसेच मुक्त पत्रकार.
मो. 9423479348

--

आपल्याला हा लेख कसा वाटला? आपली प्रतिक्रिया आवर्जून नोंदवा

--

Please Follow me on :

WhatsApp Group – https://chat.whatsapp.com/D6XHacZLv83IvDo8Ed8sTe?mode=wwc

Facebook   - www.facebook.com/BhaveshBrahmankar

X (Twitter) - www.twitter.com/BhavBrahma

Instagram  - https://www.instagram.com/bhavbrahma

Blog        -  https://bhavbrahma.blogspot.com/

WhatsApp Channel  - https://whatsapp.com/channel/0029VapnkDV7tkj50q5hUm1v

--

#China #building #launch #pads #nuclear #missile #silos #Desert #military #complex #Security #Strategy #Defence


टिप्पण्या

टिप्पणी पोस्ट करा

या ब्लॉगवरील लोकप्रिय पोस्ट

माझ्या पहिल्या पुस्तकाच्या प्रकाशन सोहळ्याचे हार्दिक निमंत्रण

-
इमेज
नमस्कार, आपणा सर्वांना सांगताना आणि आमंत्रित करताना आनंद होतो की, ‘ अरूणोदय ’ या माझ्या पहिल्या पुस्तकाचा प्रकाशन सोहळा येत्या २७ फेब्रुवारी २०२६ रोजी सायंकाळी ६ वाजता कुर्तकोटी सभागृह, शंकराचार्य संकुल, गंगापूर रोड, नाशिक येथे आयोजित केला आहे. कुसुमाग्रज प्रतिष्ठान अभ्यासवृत्ती कुसुमाग्रज प्रतिष्ठानच्यावतीने २०२४ मध्ये मला अभ्यासवृत्ती देण्यात आली. एक लक्ष रूपयाची ही अभ्यासवृत्ती ज्यांना आजवर लाभली ते मराठी साहित्यातील आघाडीचे लेखक आहेत. या अभ्यासवृत्ती अंतर्गत अरूणाचल प्रदेशातील भारत-चीन सीमा हा विषय मी निवडला. तेथे प्रत्यक्ष जाऊन ‘ अरूणोदय ’ या कादंबरीचे मी लेखन केले. आता ही कादंबरी पुण्याच्या दिलीपराज प्रकाशनाच्यावतीने मराठी साहित्यविश्वात येत आहे. यांच्या हस्ते प्रकाशन भारताच्या संरक्षण क्षेत्रातील दिग्गज व्यक्तिमत्व आणि नवी दिल्लीतील लष्करी गुप्तहेर क्षेत्राचे तज्ज्ञ कर्नल विनायक भट आणि सेवानिवृत्त हवाईदल उपप्रमुख व्हाईस अडमिरल सुनील भोकरे यांच्या शुभ हस्ते या पुस्तकाचे प्रकाशन होणार आहे. कर्नल भट यांच्याविषयी कर्नल भट हे चिनी भाषा तज्ज्ञ आहेत. त्यामुळेच भारत-चीन यांच्...
अधिक वाचा

भारतावर हे महाकाय संकट धडकणार? (नवशक्ती)

-
इमेज
भारतावर हे महाकाय संकट धडकणार ? जागतिक अर्थ, राजकारण आणि संरक्षण क्षेत्रात तेल अतिशय केंद्रस्थानी आहे. दोन्ही महायुद्धात तेलाचे स्थान कळीचेच होते. आता याच तेलावरुन भारतावर महासंकट धडकण्याची चिन्हे आहेत. भावेश ब्राह्मणकर भारत आणि अमेरिका यांच्यात सध्या व्यापार कराराची बोलणी सुरू आहे. तसे पाहता ९ जुलैपर्यंत अंतिम करार किंवा त्याची घोषणा अपेक्षित होती. तत्पूर्वी याबाबत मॅरेथॉन वाटाघाटी सुरू होत्या आणि आहेत. भारताचा मोठा गट अमेरिकेत ठाण मांडून बसला आहे. व्यापार शुल्क वाढविण्याच्या भीतीने आपल्यासोबत वाटाघाटी करण्याची वेळ अमेरिकेने अनेक देशांवर आणली आहे. अमेरिकला अधिकाधिक लाभ मिळावा हा यामागे हेतू आहे. भारतासोबतचा व्यापार करार अंतिम झालेला नसतानाच एक चिंताजनक बाब समोर येत आहे. एकप्रकारे हे भारतावरील महासंकटच म्हणता येईल. त्यामुळे त्याबाबत विस्तृत जाणून घेणे अगत्याचे आहे. संपूर्ण जगाचा डोलारा तेलामुळेच किंवा तेलावरच चालतो आहे, असे म्हटले तर वावगे ठरणार नाही. देशोदेशीची अर्थव्यवस्था, विकास आणि इतर अनेक बाबी तेलावरच अवलंबून आहेत. भूगर्भात असलेली ही मौलिक साधनसंपत्ती या पृथ्वीतलाची अदभूत...
अधिक वाचा

तब्बल १९ देशांच्या एकजुटीने चीनला धडकी (नवशक्ती)

-
इमेज
तब्बल १९ देशांच्या एकजुटीने चीनला धडकी महासत्तेसाठी आसुसलेल्या चीनला जबर धडकी भरली आहे. तब्बल १९ देशांचे ४० हजार सैनिक सशस्र मैदानात उतरले आहेत. भारतही यात सहभागी झाला असून जगात पहिल्यांदाच असा प्रकार घडत आहे. भावेश ब्राह्मणकर ऑस्ट्रेलियाचे पंतप्रधान अँथनी अल्बानीज हे सध्या चीन दौऱ्यावर आहेत. चीनचे सर्वेसर्वा शी जिनपिंग यांची भेट घेऊन त्यांनी ऑस्ट्रेलिया-चीन संबंध आणि व्यापार बळकट करण्याबाबत चर्चा केली. त्याचवेळी तिकडे दक्षिण चीन समुद्रात ऑस्ट्रेलियाच्याच पुढाकाराने तब्बल १९ देशांचे लष्करी पथक सराव करीत आहे. सुमारे ४० हजार सैनिक सशस्र सज्ज आहेत. तसे पाहता हा काही योगायोग नाही, तर मुत्सद्देगिरी आणि डावपेचांचा एक भाग आहे. याद्वारे ऑस्ट्रेलियन पंतप्रधानांनी चीनला अनेक इशारे दिले आहेत. सर्वप्रथम दक्षिण चीन समुद्रात नेमके काय घडते आहे ते जाणून घेऊ. आजवरच्या इतिहासातील सर्वात मोठा युद्ध सराव होत आहे. ‘ तॅलिस्मन सेबर ’ असे त्याला नाव देण्यात आले आहे. ‘ तॅलिस्मन सेबर ’ चा अर्थ आहे जादुई तलवार. म्हणजेच ही जादुई शक्ती चीनच्या पोटात गोळाच आणणारी आहे. गेल्या काही दशकात चीनने दक्षिण समुद्र...
अधिक वाचा