बदलते तंत्र, नवे रणांगण! (नवशक्ती)
बदलते तंत्र , नवे रणांगण! भारत-पाकिस्तान यांच्यात वाढलेला तणाव आणि याचदरम्यान होणारा विविध अस्त्र-शस्त्रास्त्रांचा वापर सध्या विशेष चर्चेचा बनला आहे. काळाच्या ओघात जसे रणांगण बदलले आहे तसे तंत्रही. म्हणूनच ते समजून घेणे अगत्याचे आहे. भावेश ब्राह्मणकर बलाढ्य मुघलशाही , आदिलशाही आणि कुतुबशाहीला तोंड देण्यासाठी छत्रपती शिवाजी महाराजांनी गनिमी कावासारखे शस्त्र परजले. त्याचा एवढा प्रभावी वापर केला की , हजारो आणि लाखोच्या संख्येने असलेल्या फौजा केवळ शेकडोने असलेल्या मावळ्यांनी हादरवून सोडल्या. पारंपरिक शस्त्रांना फाटा देत वाघनखे , दगड , गोफण , अग्नी अशा कल्पक अस्त्रांचा चपखल उपयोग महाराजांनी केला. परिणामी , तिनशे ते चारशे वर्षांच्या साम्राज्याला शिवाजी राजांनी अवघ्या काही दशकातच सुरूंग लावला. म्हणजेच पारंपरिक युद्धाला तोंड देण्यासाठी महाराजांनी नवा आयाम दिला. त्यानंतर भारतात प्रवेश केलेल्या ब्रिटीश , पोर्तुगीज , डच , फ्रेंच आदींनी त्यांच्याकडील बंदुकांसह तोफांचा वापर करुन पुढील पिढीच्या शस्त्रास्त्रांची ओळख सर्वांना करुन दिली. तेव्हापासून आता २१व्या शतकातील तिसऱ्या दशकात युद्ध तंत्रात ...