वाळवंटात चक्क बर्फ! आनंददायी की दुःखदायी? (नवशक्ती)

-

जगभरात सध्या काही फोटो आणि व्हिडिओ तुफान व्हायरल झाले आहेत. सौदी अरेबियातील वाळवंटात बर्फ पडल्याचे. बर्फाच्छादित भागात ऊंटांना पाहून सारेच आश्चर्यचकित होत आहेत. मात्र, हे अचानक कसे घडले? ही घटना आहे की आपत्ती?

भावेश ब्राह्मणकर

सौदी अरेबिया म्हटले की सर्वांच्या डोळ्यांसमोर येते ते अंतहीन वाळवंट, घाम फोडणारा तप्त उन्हाळा, भाजून काढणारे ४५ ते ५० अंश सेल्सियस तापमान आणि असह्य असे कोरडे हवामान. अशा वातावरणात चक्क बर्फवृष्टी झाल्याचे तुम्हाला कुणी सांगितले तर त्यावर तुमचा विश्वास बसेल? सोशल मिडियात सध्या काही फोटो आणि व्हिडिओ व्हायरल झाले आहेत. ते खरे की खोटे? कृत्रिम बुद्धिमत्तेने ते बनविलेले नाहीत ना? वाळवंटी असलेल्या प्रदेशात हिमवर्षाव होणे ही कल्पनाच मुळात अविश्वसनीय वाटावी अशी आहे. मात्र काही दिवसांपूर्वी सौदी अरेबियाच्या उत्तर भागात पडलेल्या बर्फाने ही कल्पना प्रत्यक्षात उतरवली. सोशल मीडियावर व्हायरल झालेले बर्फाच्छादित डोंगर, पांढऱ्या शुभ्र चादरीत लपलेले वाळवंटी प्रदेश, बर्फातून मार्गक्रमण करणारे ऊंट, वाळवंटातील पिवळसर वाळूवर बर्फाचा थर आणि आश्चर्यचकित स्थानिक नागरिक या आणि अशा अनेक दृश्यांनी जगाचे लक्ष वेधून घेतले आहे. हा हिमवर्षाव आनंददायी आहे का? ही घटना आहे की आपत्ती? केवळ निसर्गाचा लहरीपणा आहे की जागतिक हवामान बदलाचे धोकादायक संकेत? असे अनेकानेक प्रश्न सध्ये अनेकांच्या मनात घोळत आहेत. त्याची उत्तरे शोधणे आवश्यक आहे आणि ही बाब अधिक गंभीरपणे चर्चिली जाणे अगत्याचे आहे.

सौदी अरेबियाच्या ताबुक, हैल, अल जौफ आणि उत्तर सीमेवर दुर्मिळ हिमवर्षाव झाला आहे. तशी नोंद तेथील हवामान विभागाने केली आहे. . विशेषतः जबल एल लाव्ज या पर्वतरांगेत बर्फाचा थर साचलेला दिसून आला. हा भाग समुद्रसपाटीपासून तुलनेने उंच असल्याने येथे हिवाळ्यात तापमान शून्याच्या जवळ किंवा खाली जाते. तरीही, एवढ्या प्रमाणात बर्फ पडणे हे ३० वर्षांतील अत्यंत दुर्मिळ दृश्य असल्याचे स्थानिक हवामान तज्ज्ञ सांगतात. काही भागांत तापमान उणे २ ते उणे ५ अंश सेल्सियसपर्यंत घसरले होते. वाळवंटातील थंड वारे, भूमध्य समुद्राकडून आलेली आर्द्रता आणि उत्तरेकडून घुसलेली तीव्र थंड हवा या तिन्ही घटकांच्या संयोगातून हा हिमवर्षाव घडून आला, असे हवामान तज्ज्ञांचे मत आहे. महत्त्वाचे म्हणजे, सौदी अरेबियामध्ये कधीच बर्फ पडत नाही असे नाही. २०१६ आणि २०२२ मध्येही उत्तर भागात हलक्या स्वरूपाचा हिमवर्षाव झाल्याच्या नोंदी आहेत. मात्र यंदा झालेली घटना अधिक व्यापक, तीव्र आणि दृश्यदृष्ट्या ठळक आहे. त्यामुळेच ती जागतिक चर्चेचा विषय बनली आहे.

साधारणतः सौदी अरेबियाच्या बहुतांश भागात उष्ण वाळवंटी हवामान आहे. पर्जन्यमान अत्यल्प, उन्हाळा अत्यंत तीव्र आणि हिवाळा तुलनेने सौम्य असतो. अशा परिस्थितीत हिमवर्षावासाठी आवश्यक असलेले वातावरण फार क्वचित तयार होते. त्यामुळेच हा प्रसंग केवळ हवामानाच्या आकस्मिक बदलापुरता मर्यादित मानता येणार नाही, असे अभ्यासकांना वाटते. जगभरात सध्या जागतिक तापमानवाढ आणि हवामान बदलाचे संकट घोंघावत आहे. त्याचा आणि सौदीतील बर्फवृष्टीचा काही संबंध आहे का हे पडताळणे आवस्यक आहे. हवामान बदलाचा संबंध बहुतेक वेळा वाढते तापमान, दुष्काळ, पूर किंवा चक्रीवादळांशी लावला जातो. मात्र हवामान बदलाचा आणखी एक परिणाम म्हणजे अत्यंत टोकाच्या आणि विसंगत हवामान घटना. जसे वाळवंटात आता बर्फ पडला आहे. जगात उष्मा वृद्धी होत असताना, हवामान व्यवस्था अधिक अस्थिर होत आहे. याचा अर्थ असा की, उष्ण प्रदेशात अचानक तीव्र थंडी, कोरड्या भागात अतिवृष्टी, आणि थंड प्रदेशात उष्णतेच्या लाटा अशा विसंगत घटना वाढत आहेत. सौदी अरेबियामधील हिमवर्षाव हे याचे ठळक उदाहरण आहे. हवामान तज्ज्ञांच्या मते, जेट स्ट्रीममधील बदल, ध्रुवीय थंड हवेचे असामान्य स्थलांतर आणि वातावरणातील आर्द्रतेतील वाढ हे सर्व घटक हवामान बदलाशी संबंधित आहेत. हा हिमवर्षाव स्थानिक नागरिकांसाठी उत्सुकतेचा आणि आनंदाचा विषय ठरला आहे. अनेकांनी आयुष्यात पहिल्यांदाच बर्फ पाहिला आहे. पर्यटनाच्या दृष्टीनेही या घटनेला मोठे महत्त्व मिळाले. मात्र याची दुसरी बाजूही आहे.

सौदी अरेबियाची पायाभूत रचना, वाहतूक व्यवस्था आणि शेती हिमवर्षावासाठी तयार नाही. ही बाब तेथे अतिशय प्रतिकुल आहे. त्यामुळेच अचानक पडलेल्या बर्फामुळे काही भागांत रस्ते बंद झाले, वाहतूक विस्कळीत झाली आणि स्थानिक प्रशासनाला सतर्कतेचा इशारा द्यावा लागला. ही घटना भविष्यात अधिक तीव्र स्वरूपात घडल्यास त्याचे परिणाम गंभीर असू शकतात, असा इशारा शास्त्रज्ञ देत आहेत. हिमवर्षावाचे व्हिडिओ व्हायरल होताच काहींनी हे दृश्य कृत्रिम बुद्धिमत्ता म्हणजेच एआय निर्मित किंवा बनावट असल्याचा दावा केला. मात्र सौदी हवामान विभाग, आंतरराष्ट्रीय वृत्तसंस्था आणि उपग्रह चित्रांनी या घटनेची सत्यता स्पष्ट केली आहे. यामुळे एक गोष्ट स्पष्ट झाली की, निसर्ग आता कल्पनेपलीकडे वागत आहे.

खगोलशास्त्रज्ञ व हवामान तज्ज्ञ मोहम्मद बिन रेड्दा अल थकाफी सांगतात की, हिमवर्षाव अचानक किंवा पहिल्यांदा घडलेला नाही. मात्र, ही घटना अत्यंत दुर्मिळ असली तरी पूर्णपणे असामान्य नाही. ती हवामान आणि वायूमंडळातील परिस्थितींचा परिणाम आहे. नॅशनल सेंटर फॉर मेटरॉलॉजीचे म्हणणा आहे की, थंड हवामान लाट आणि वर्षावाचे ढग यामुळे हिमवर्षाव घडला आणि या ठिकाणी तापमान शून्याखाली गेले.   जागतिक हवामान संघटनेच्या तज्ज्ञांचे मत आहे की, ही घटना पूर्णपणे अनपेक्षित असली तरी हवामान बदलामुळे अशा वेगळ्या परिणामांची शक्यता वाढते.

सौदी अरेबियामधील हिमवर्षाव ही घटना भारतासाठीही विचार करायला लावणारी आहे. भारतातही अलीकडच्या वर्षांमध्ये कधी अवकाळी पाऊस, कधी तीव्र उष्णतेच्या लाटा, तर कधी अतिवृष्टी या घटना वाढल्या आहेत. हवामान बदल ही भविष्यातील समस्या नसून सध्याची वास्तव समस्या आहे, याची ही आठवण करून देणारी घटना आहे. वाळवंटात पडलेला बर्फ हा केवळ निसर्गाचा चमत्कार नाही, तर मानवजातीस दिलेला इशारा आहे. हवामान व्यवस्था बिघडत असल्याची ही स्पष्ट खूण आहे. सौदी अरेबियामधील हिमवर्षाव हा जागतिक हवामान बदलाच्या कोड्यातील एक महत्त्वाचा तुकडा आहे. आज हा प्रसंग पाहून आपण आश्चर्य व्यक्त करतो, फोटो शेअर करतो, चर्चा करतो. पण उद्या अशा घटनांची तीव्रता किंवा वारंवारता वाढली, तर त्याचे सामाजिक, आर्थिक आणि पर्यावरणीय परिणाम गंभीर असतील. त्यामुळेच विकास, ऊर्जा वापर आणि पर्यावरण संवर्धन यांचा नव्या दृष्टीने विचार करण्याची वेळ आता आली आहे. वाळवंटात पडलेला हा बर्फ कदाचित विरघळून जाईल, पण तो देऊन गेलेला संदेश मात्र दीर्घकाळ लक्षात ठेवावा लागेल. त्यादृष्टीने आपण तयार आहोत का?

--

bhavbrahma@gmail.com

संरक्षण, सामरिकशास्त्र, आंतरराष्ट्रीय घडामोडी, परराष्ट्र संबंध आणि पर्यावरणाचे अभ्यासक. तसेच मुक्त पत्रकार.
मो. 9423479348

--

आपल्याला हा लेख कसा वाटला? आपली प्रतिक्रिया आवर्जून नोंदवा

--

Please Follow me on :

WhatsApp Group – https://chat.whatsapp.com/D6XHacZLv83IvDo8Ed8sTe?mode=wwc

Facebook   - www.facebook.com/BhaveshBrahmankar

X (Twitter) - www.twitter.com/BhavBrahma

Instagram  - https://www.instagram.com/bhavbrahma

Blog        -  https://bhavbrahma.blogspot.com/

WhatsApp Channel  - https://whatsapp.com/channel/0029VapnkDV7tkj50q5hUm1v

--

#saudi #arabia #snowfall #desert #temperature #tabuk #hail #aljouf #northern #borders #jabal #allawz #global #warming #climate #change #environment #navshatki #bhavesh #brahmankar


टिप्पण्या

टिप्पणी पोस्ट करा

या ब्लॉगवरील लोकप्रिय पोस्ट

माझ्या पहिल्या पुस्तकाच्या प्रकाशन सोहळ्याचे हार्दिक निमंत्रण

-
इमेज
नमस्कार, आपणा सर्वांना सांगताना आणि आमंत्रित करताना आनंद होतो की, ‘ अरूणोदय ’ या माझ्या पहिल्या पुस्तकाचा प्रकाशन सोहळा येत्या २७ फेब्रुवारी २०२६ रोजी सायंकाळी ६ वाजता कुर्तकोटी सभागृह, शंकराचार्य संकुल, गंगापूर रोड, नाशिक येथे आयोजित केला आहे. कुसुमाग्रज प्रतिष्ठान अभ्यासवृत्ती कुसुमाग्रज प्रतिष्ठानच्यावतीने २०२४ मध्ये मला अभ्यासवृत्ती देण्यात आली. एक लक्ष रूपयाची ही अभ्यासवृत्ती ज्यांना आजवर लाभली ते मराठी साहित्यातील आघाडीचे लेखक आहेत. या अभ्यासवृत्ती अंतर्गत अरूणाचल प्रदेशातील भारत-चीन सीमा हा विषय मी निवडला. तेथे प्रत्यक्ष जाऊन ‘ अरूणोदय ’ या कादंबरीचे मी लेखन केले. आता ही कादंबरी पुण्याच्या दिलीपराज प्रकाशनाच्यावतीने मराठी साहित्यविश्वात येत आहे. यांच्या हस्ते प्रकाशन भारताच्या संरक्षण क्षेत्रातील दिग्गज व्यक्तिमत्व आणि नवी दिल्लीतील लष्करी गुप्तहेर क्षेत्राचे तज्ज्ञ कर्नल विनायक भट आणि सेवानिवृत्त हवाईदल उपप्रमुख व्हाईस अडमिरल सुनील भोकरे यांच्या शुभ हस्ते या पुस्तकाचे प्रकाशन होणार आहे. कर्नल भट यांच्याविषयी कर्नल भट हे चिनी भाषा तज्ज्ञ आहेत. त्यामुळेच भारत-चीन यांच्...
अधिक वाचा

भारतावर हे महाकाय संकट धडकणार? (नवशक्ती)

-
इमेज
भारतावर हे महाकाय संकट धडकणार ? जागतिक अर्थ, राजकारण आणि संरक्षण क्षेत्रात तेल अतिशय केंद्रस्थानी आहे. दोन्ही महायुद्धात तेलाचे स्थान कळीचेच होते. आता याच तेलावरुन भारतावर महासंकट धडकण्याची चिन्हे आहेत. भावेश ब्राह्मणकर भारत आणि अमेरिका यांच्यात सध्या व्यापार कराराची बोलणी सुरू आहे. तसे पाहता ९ जुलैपर्यंत अंतिम करार किंवा त्याची घोषणा अपेक्षित होती. तत्पूर्वी याबाबत मॅरेथॉन वाटाघाटी सुरू होत्या आणि आहेत. भारताचा मोठा गट अमेरिकेत ठाण मांडून बसला आहे. व्यापार शुल्क वाढविण्याच्या भीतीने आपल्यासोबत वाटाघाटी करण्याची वेळ अमेरिकेने अनेक देशांवर आणली आहे. अमेरिकला अधिकाधिक लाभ मिळावा हा यामागे हेतू आहे. भारतासोबतचा व्यापार करार अंतिम झालेला नसतानाच एक चिंताजनक बाब समोर येत आहे. एकप्रकारे हे भारतावरील महासंकटच म्हणता येईल. त्यामुळे त्याबाबत विस्तृत जाणून घेणे अगत्याचे आहे. संपूर्ण जगाचा डोलारा तेलामुळेच किंवा तेलावरच चालतो आहे, असे म्हटले तर वावगे ठरणार नाही. देशोदेशीची अर्थव्यवस्था, विकास आणि इतर अनेक बाबी तेलावरच अवलंबून आहेत. भूगर्भात असलेली ही मौलिक साधनसंपत्ती या पृथ्वीतलाची अदभूत...
अधिक वाचा

तब्बल १९ देशांच्या एकजुटीने चीनला धडकी (नवशक्ती)

-
इमेज
तब्बल १९ देशांच्या एकजुटीने चीनला धडकी महासत्तेसाठी आसुसलेल्या चीनला जबर धडकी भरली आहे. तब्बल १९ देशांचे ४० हजार सैनिक सशस्र मैदानात उतरले आहेत. भारतही यात सहभागी झाला असून जगात पहिल्यांदाच असा प्रकार घडत आहे. भावेश ब्राह्मणकर ऑस्ट्रेलियाचे पंतप्रधान अँथनी अल्बानीज हे सध्या चीन दौऱ्यावर आहेत. चीनचे सर्वेसर्वा शी जिनपिंग यांची भेट घेऊन त्यांनी ऑस्ट्रेलिया-चीन संबंध आणि व्यापार बळकट करण्याबाबत चर्चा केली. त्याचवेळी तिकडे दक्षिण चीन समुद्रात ऑस्ट्रेलियाच्याच पुढाकाराने तब्बल १९ देशांचे लष्करी पथक सराव करीत आहे. सुमारे ४० हजार सैनिक सशस्र सज्ज आहेत. तसे पाहता हा काही योगायोग नाही, तर मुत्सद्देगिरी आणि डावपेचांचा एक भाग आहे. याद्वारे ऑस्ट्रेलियन पंतप्रधानांनी चीनला अनेक इशारे दिले आहेत. सर्वप्रथम दक्षिण चीन समुद्रात नेमके काय घडते आहे ते जाणून घेऊ. आजवरच्या इतिहासातील सर्वात मोठा युद्ध सराव होत आहे. ‘ तॅलिस्मन सेबर ’ असे त्याला नाव देण्यात आले आहे. ‘ तॅलिस्मन सेबर ’ चा अर्थ आहे जादुई तलवार. म्हणजेच ही जादुई शक्ती चीनच्या पोटात गोळाच आणणारी आहे. गेल्या काही दशकात चीनने दक्षिण समुद्र...
अधिक वाचा