भारत-इटली संबंधांची नवी उंची

-

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांची इटली भेट विविध कारणांनी चर्चेत आहे. त्यांच्या या दौऱ्याने दोन्ही देशांच्या संबंधांवर काय परिणाम होणार आहेत, यावर टाकलेला हा प्रकाश...

भावेश ब्राह्मणकर

भारत आणि इटली यांचे संबंध ऐतिहासिकदृष्ट्या सांस्कृतिक पातळीवर मजबूत राहिले आहेत. रोमन संस्कृती आणि भारतीय सभ्यता या दोन्ही प्राचीन परंपरांचा जागतिक इतिहासावर खोल प्रभाव आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी आपल्या भाषणात रोम आणि काशी या दोन्ही “शाश्वत शहरां”चा उल्लेख करत, या संबंधांना केवळ राजनैतिक नव्हे तर सांस्कृतिक आणि वैचारिक अधिष्ठान असल्याचे सांगितले. संस्कृत आणि लॅटिन या प्राचीन भाषांचे एकाच भाषा कुटुंबाशी असलेले नाते त्यांनी विशेषत्वाने मांडले. मात्र, या भेटीचे खरे महत्त्व आर्थिक आणि सामरिक सहकार्यात आहे.


भारत आणि इटली यांनी २०२९ पर्यंत द्विपक्षीय व्यापार २० अब्ज युरोंपर्यंत नेण्याचे उद्दिष्ट ठेवले आहे. सध्या भारतात ८०० हून अधिक इटालियन कंपन्या कार्यरत आहेत. यामध्ये उत्पादन, यंत्रसामग्री, ऑटोमोबाईल, ऊर्जा, पायाभूत सुविधा आणि डिझाइन क्षेत्रातील उद्योगांचा मोठा सहभाग आहे. इटलीचे अचूक तंत्रज्ञान आणि डिझाइन कौशल्य, तर भारताचे मोठे बाजारपेठीय सामर्थ्य, कुशल मनुष्यबळ आणि किफायतशीर नवोन्मेष यांचा संगम दोन्ही देशांना परस्परपूरक ठरू शकतो.

युरोपियन महासंघाशी (ईयू) होणाऱ्या मुक्त व्यापार करारालाही या बैठकीत विशेष महत्त्व देण्यात आले. भारत-ईयू मुक्त व्यापार करार लवकर पूर्ण झाल्यास भारतीय निर्यात, गुंतवणूक आणि तंत्रज्ञान हस्तांतरणाला मोठी चालना मिळू शकते. विशेषतः उत्पादन क्षेत्र, डिजिटल सेवा, हरित ऊर्जा आणि फार्मास्युटिकल उद्योगांसाठी इटली भारताचा महत्त्वाचा प्रवेशद्वार ठरू शकतो.

संरक्षण आणि सुरक्षा क्षेत्रातील सहकार्य हे या नव्या भागीदारीचे आणखी एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य आहे. दोन्ही देशांनी संरक्षण उत्पादनांच्या संयुक्त विकास आणि सहउत्पादनासाठी औद्योगिक पथदर्शी प्रकल्प सुरू करण्याचा निर्णय घेतला आहे. यामुळे “मेक इन इंडिया” उपक्रमाला युरोपीय तांत्रिक सहकार्याची जोड मिळणार आहे. हिंद-प्रशांत महासागर क्षेत्रातील वाढत्या सामरिक स्पर्धेच्या पार्श्वभूमीवर भारत आणि इटली यांच्यातील सागरी सहकार्यालाही विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. जहाजबांधणी, बंदरांचे आधुनिकीकरण, लॉजिस्टिक्स आणि निळी अर्थव्यवस्था (ब्लू इकॉनॉमी) या क्षेत्रांमध्ये संयुक्त प्रकल्प राबवले जाणार आहेत.

भारत-मध्य पूर्व-युरोप आर्थिक कॉरिडॉर (IMEC) हा या सहकार्याचा महत्त्वाचा भाग ठरू शकतो. भारत, मध्य पूर्व आणि युरोप यांना जोडणारा हा प्रकल्प चीनच्या बेल्ट अँड रोड उपक्रमाला पर्याय म्हणून पाहिला जात आहे. इटलीसारख्या युरोपीय शक्तीचा पाठिंबा मिळाल्याने या प्रकल्पाला अधिक बळ मिळणार आहे. सागरी सुरक्षा, ऊर्जा पुरवठा आणि डिजिटल संपर्क यांसाठीही हा मार्ग अत्यंत महत्त्वाचा ठरू शकतो.

तंत्रज्ञान आणि नवोन्मेष हे भारत-इटली संबंधांचे नवे केंद्र बनत आहेत. कृत्रिम बुद्धिमत्ता, क्वांटम तंत्रज्ञान, सेमीकंडक्टर्स, अवकाश संशोधन आणि नागरी अणुऊर्जा या क्षेत्रांमध्ये सहकार्य वाढवण्यावर दोन्ही देशांनी भर दिला आहे. इस्रो आणि इटलीची आंतराळ संस्था (ISA) यांच्यातील सहकार्य अधिक विस्तारण्याचे ठरले आहे. भारताच्या प्रतिभावान युवा संशोधकांची क्षमता आणि इटलीचे तांत्रिक कौशल्य यांचा संगम जागतिक स्तरावरील नव्या संशोधनाला दिशा देऊ शकतो.

दहशतवादविरोधी सहकार्य हा देखील चर्चेचा केंद्रबिंदू होता. दोन्ही देशांनी दहशतवादाला होणारा आर्थिक पुरवठा रोखण्यासाठी संयुक्त उपक्रम अधिक प्रभावीपणे राबवण्याचा निर्णय घेतला. भारताने नेहमीप्रमाणेच दहशतवादाविरोधातील आपली कठोर भूमिका पुन्हा स्पष्ट केली. युक्रेन संघर्ष, पश्चिम आशियातील तणाव आणि जागतिक अस्थिरतेच्या पार्श्वभूमीवर संवाद आणि मुत्सद्देगिरीच्या माध्यमातूनच प्रश्न सोडवले जावेत, यावर दोन्ही नेत्यांनी भर दिला.

दोन्ही देशातील जनतेमधील संबंध मजबूत करण्यासाठीही महत्त्वपूर्ण निर्णय घेण्यात आले. २०२७ हे वर्ष “भारत-इटली संस्कृती आणि पर्यटन वर्ष” म्हणून साजरे करण्याचा निर्णय हा सांस्कृतिक संबंधांना नवे अधिष्ठान देणारा ठरणार आहे. इटलीमध्ये भारतीय योग, आयुर्वेद आणि खाद्यसंस्कृती विषयी वाढती उत्सुकता दिसून येत आहे. त्याचबरोबर इटलीतील भारतीय समुदाय हा दोन्ही देशांतील संबंधांचा महत्त्वाचा दुवा बनला आहे. विद्यार्थी, संशोधक आणि व्यावसायिकांच्या परस्पर देवाणघेवाणीला चालना देण्यावरही भर देण्यात आला.

इटलीचे राष्ट्रपती सेरगिओ मॅटारेला यांच्यासोबत झालेल्या भेटीतही व्यापार, तंत्रज्ञान, संरक्षण, ऊर्जा आणि अवकाश क्षेत्रातील सहकार्य अधिक दृढ करण्यावर चर्चा झाली. आंतरराष्ट्रीय कायद्याचे पालन, नौवहन स्वातंत्र्य आणि शांततापूर्ण मार्गाने वाद सोडवण्याबाबत दोन्ही देशांनी समान भूमिका मांडली.

या संपूर्ण भेटीकडे केवळ द्विपक्षीय राजनैतिक कार्यक्रम म्हणून पाहता येणार नाही. बदलत्या जागतिक व्यवस्थेमध्ये भारत आणि इटली हे दोन्ही देश परस्परपूरक शक्ती म्हणून पुढे येत आहेत. एकीकडे भारत आशियातील उदयोन्मुख आर्थिक महासत्ता बनत आहे, तर दुसरीकडे इटली युरोपमधील तंत्रज्ञान, उत्पादन आणि डिझाइन क्षेत्रातील प्रभावशाली देश आहे. लोकशाही मूल्ये, बहुपक्षीय सहकार्य आणि मुक्त व्यापार यांवर आधारित ही भागीदारी भविष्यात अधिक व्यापक होण्याची शक्यता आहे.

विशेष म्हणजे, पंतप्रधान मोदी आणि मेलोनी यांच्यात निर्माण झालेली वैयक्तिक केमिस्ट्रीही या संबंधांना नवी ऊर्जा देत आहे. गेल्या काही वर्षांत विविध आंतरराष्ट्रीय परिषदांमध्ये झालेल्या त्यांच्या भेटींनी परस्पर विश्वास अधिक दृढ केला आहे. त्यामुळे भारत-इटली संबंध आता औपचारिक चौकटीच्या पलीकडे जाऊन दीर्घकालीन सामरिक सहकार्याच्या दिशेने वाटचाल करत असल्याचे स्पष्ट दिसते.

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि पंतप्रधान जॉर्जिया मेलोनी यांच्या रोम भेटीने भारत-इटली संबंधांना नवे ऐतिहासिक वळण मिळाले आहे. गेल्या काही वर्षांत संरक्षण, व्यापार, तंत्रज्ञान, ऊर्जा, अवकाश आणि सांस्कृतिक क्षेत्रांमध्ये सातत्याने विस्तारत असलेल्या या संबंधांना आता “विशेष धोरणात्मक भागीदारी” (Special Strategic Partnership) या नव्या चौकटीत रूपांतरित करण्यात आले आहे. यामुळे भारत आणि इटली हे केवळ मैत्रीपूर्ण देश राहिले नसून, जागतिक राजकारणातील समान दृष्टीकोन असलेले सहकारी भागीदार म्हणून उदयास येत आहेत.

रोममध्ये झालेल्या उच्चस्तरीय चर्चेदरम्यान दोन्ही देशांनी संयुक्त धोरणात्मक कृती आराखडा २०२५-२९ वर भर दिला. विशेष म्हणजे, पंतप्रधान मोदी आणि मेलोनी यांनी संयुक्तपणे लिहिलेल्या विशेष लेखातूनही या भागीदारीचे स्वरूप स्पष्ट झाले. “नवोन्मेष, लोकशाही मूल्ये आणि भविष्यासाठीची सामायिक दूरदृष्टी” ही या नव्या संबंधांची प्रमुख आधारशिला असल्याचे त्यांनी अधोरेखित केले.

एकूणच, रोममधील ही भेट भारत-इटली संबंधांच्या इतिहासातील महत्त्वाचा टप्पा ठरली आहे. व्यापार, संरक्षण, तंत्रज्ञान, संस्कृती आणि जागतिक राजकारण या सर्वच स्तरांवर दोन्ही देशांनी नव्या युगाची पायाभरणी केली आहे. आगामी काळात ही “विशेष धोरणात्मक भागीदारी” केवळ दोन देशांपुरती मर्यादित न राहता, भारत-युरोप संबंधांच्या नव्या पर्वाचेही नेतृत्व करू शकते.

--

bhavbrahma@gmail.com

संरक्षण, सामरिकशास्त्र, आंतरराष्ट्रीय घडामोडी, परराष्ट्र संबंध आणि पर्यावरणाचे अभ्यासक. तसेच मुक्त पत्रकार.
मो. 9423479348

--

आपल्याला हा लेख कसा वाटला? आपली प्रतिक्रिया आवर्जून नोंदवा

--

Please Follow me on :

WhatsApp Group – https://chat.whatsapp.com/D6XHacZLv83IvDo8Ed8sTe?mode=wwc

Facebook   - www.facebook.com/BhaveshBrahmankar

X (Twitter) - www.twitter.com/BhavBrahma

Instagram  - https://www.instagram.com/bhavbrahma

Blog        -  https://bhavbrahma.blogspot.com/

WhatsApp Channel  - https://whatsapp.com/channel/0029VapnkDV7tkj50q5hUm1v

--

#India #Italy #Rome #Narendra #Modi #Giorgia #Meloni #Diplomacy #Special #Strategic #Partnership #IMEC


टिप्पण्या

टिप्पणी पोस्ट करा

या ब्लॉगवरील लोकप्रिय पोस्ट

माझ्या पहिल्या पुस्तकाच्या प्रकाशन सोहळ्याचे हार्दिक निमंत्रण

-
इमेज
नमस्कार, आपणा सर्वांना सांगताना आणि आमंत्रित करताना आनंद होतो की, ‘ अरूणोदय ’ या माझ्या पहिल्या पुस्तकाचा प्रकाशन सोहळा येत्या २७ फेब्रुवारी २०२६ रोजी सायंकाळी ६ वाजता कुर्तकोटी सभागृह, शंकराचार्य संकुल, गंगापूर रोड, नाशिक येथे आयोजित केला आहे. कुसुमाग्रज प्रतिष्ठान अभ्यासवृत्ती कुसुमाग्रज प्रतिष्ठानच्यावतीने २०२४ मध्ये मला अभ्यासवृत्ती देण्यात आली. एक लक्ष रूपयाची ही अभ्यासवृत्ती ज्यांना आजवर लाभली ते मराठी साहित्यातील आघाडीचे लेखक आहेत. या अभ्यासवृत्ती अंतर्गत अरूणाचल प्रदेशातील भारत-चीन सीमा हा विषय मी निवडला. तेथे प्रत्यक्ष जाऊन ‘ अरूणोदय ’ या कादंबरीचे मी लेखन केले. आता ही कादंबरी पुण्याच्या दिलीपराज प्रकाशनाच्यावतीने मराठी साहित्यविश्वात येत आहे. यांच्या हस्ते प्रकाशन भारताच्या संरक्षण क्षेत्रातील दिग्गज व्यक्तिमत्व आणि नवी दिल्लीतील लष्करी गुप्तहेर क्षेत्राचे तज्ज्ञ कर्नल विनायक भट आणि सेवानिवृत्त हवाईदल उपप्रमुख व्हाईस अडमिरल सुनील भोकरे यांच्या शुभ हस्ते या पुस्तकाचे प्रकाशन होणार आहे. कर्नल भट यांच्याविषयी कर्नल भट हे चिनी भाषा तज्ज्ञ आहेत. त्यामुळेच भारत-चीन यांच्...
अधिक वाचा

भारतावर हे महाकाय संकट धडकणार? (नवशक्ती)

-
इमेज
भारतावर हे महाकाय संकट धडकणार ? जागतिक अर्थ, राजकारण आणि संरक्षण क्षेत्रात तेल अतिशय केंद्रस्थानी आहे. दोन्ही महायुद्धात तेलाचे स्थान कळीचेच होते. आता याच तेलावरुन भारतावर महासंकट धडकण्याची चिन्हे आहेत. भावेश ब्राह्मणकर भारत आणि अमेरिका यांच्यात सध्या व्यापार कराराची बोलणी सुरू आहे. तसे पाहता ९ जुलैपर्यंत अंतिम करार किंवा त्याची घोषणा अपेक्षित होती. तत्पूर्वी याबाबत मॅरेथॉन वाटाघाटी सुरू होत्या आणि आहेत. भारताचा मोठा गट अमेरिकेत ठाण मांडून बसला आहे. व्यापार शुल्क वाढविण्याच्या भीतीने आपल्यासोबत वाटाघाटी करण्याची वेळ अमेरिकेने अनेक देशांवर आणली आहे. अमेरिकला अधिकाधिक लाभ मिळावा हा यामागे हेतू आहे. भारतासोबतचा व्यापार करार अंतिम झालेला नसतानाच एक चिंताजनक बाब समोर येत आहे. एकप्रकारे हे भारतावरील महासंकटच म्हणता येईल. त्यामुळे त्याबाबत विस्तृत जाणून घेणे अगत्याचे आहे. संपूर्ण जगाचा डोलारा तेलामुळेच किंवा तेलावरच चालतो आहे, असे म्हटले तर वावगे ठरणार नाही. देशोदेशीची अर्थव्यवस्था, विकास आणि इतर अनेक बाबी तेलावरच अवलंबून आहेत. भूगर्भात असलेली ही मौलिक साधनसंपत्ती या पृथ्वीतलाची अदभूत...
अधिक वाचा

तब्बल १९ देशांच्या एकजुटीने चीनला धडकी (नवशक्ती)

-
इमेज
तब्बल १९ देशांच्या एकजुटीने चीनला धडकी महासत्तेसाठी आसुसलेल्या चीनला जबर धडकी भरली आहे. तब्बल १९ देशांचे ४० हजार सैनिक सशस्र मैदानात उतरले आहेत. भारतही यात सहभागी झाला असून जगात पहिल्यांदाच असा प्रकार घडत आहे. भावेश ब्राह्मणकर ऑस्ट्रेलियाचे पंतप्रधान अँथनी अल्बानीज हे सध्या चीन दौऱ्यावर आहेत. चीनचे सर्वेसर्वा शी जिनपिंग यांची भेट घेऊन त्यांनी ऑस्ट्रेलिया-चीन संबंध आणि व्यापार बळकट करण्याबाबत चर्चा केली. त्याचवेळी तिकडे दक्षिण चीन समुद्रात ऑस्ट्रेलियाच्याच पुढाकाराने तब्बल १९ देशांचे लष्करी पथक सराव करीत आहे. सुमारे ४० हजार सैनिक सशस्र सज्ज आहेत. तसे पाहता हा काही योगायोग नाही, तर मुत्सद्देगिरी आणि डावपेचांचा एक भाग आहे. याद्वारे ऑस्ट्रेलियन पंतप्रधानांनी चीनला अनेक इशारे दिले आहेत. सर्वप्रथम दक्षिण चीन समुद्रात नेमके काय घडते आहे ते जाणून घेऊ. आजवरच्या इतिहासातील सर्वात मोठा युद्ध सराव होत आहे. ‘ तॅलिस्मन सेबर ’ असे त्याला नाव देण्यात आले आहे. ‘ तॅलिस्मन सेबर ’ चा अर्थ आहे जादुई तलवार. म्हणजेच ही जादुई शक्ती चीनच्या पोटात गोळाच आणणारी आहे. गेल्या काही दशकात चीनने दक्षिण समुद्र...
अधिक वाचा